© 2026 Archiwum Zbrodni

Rysunkowy portret Kris Kremers i Lisanne Froon na tle górskiego lasu
Źródło grafiki: Portret ilustracyjny na potrzeby Archiwum Zbrodni
Nieustalone okoliczności

Kris Kremers i Lisanne Froon. Ostatnie zdjęcie ze szlaku El Pianista

Opracowanie Serwis prowadzi Krystian Welcel
Data
Czas czytania 10 min
Lokalizacja Boquete, Panama
Spis treści

Od zdjęcia nad potokiem po odnalezienie plecaka. Chronologia zaginięcia Kris Kremers i Lisanne Froon w Panamie, relacje rodzin i ustalenia ekspertów.

Na zdjęciu numer 508 Kris Kremers stoi przy potoku. To ostatnia dzienna fotografia z aparatu, który jej przyjaciółka Lisanne Froon zabrała w góry nad Boquete. Jest 1 kwietnia 2014 roku, tuż przed drugą po południu. O 16.39 ktoś z telefonu Kris wybierze 112. Dwanaście minut później ten sam numer pojawi się w rejestrze telefonu Lisanne. Żadna z prób nie doprowadzi do rozmowy z ratownikiem. Zdjęcia dzienne i ich kolejność · Ustalenia panamskiej reporterki Adelity Coriat

Rodziny dowiedzą się o tych telefonach dopiero po wielu tygodniach, gdy mieszkanka okolic rzeki Culebra znajdzie plecak. Do tego czasu będą pytać w Panamie o rzeczy znacznie prostsze. Czy ktoś widział, o której godzinie ich córki wyszły na szlak? Czy widział je w drodze powrotnej? Aparat pozwolił odpowiedzieć na część tych pytań. Do dziś nie wiadomo, co wydarzyło się między zdjęciem nad potokiem a pierwszą próbą wezwania pomocy. Chronologia poszukiwań według NOS

Z restauracji w Amersfoort do szkoły w Boquete

Poznały się w pracy. Obie obsługiwały gości w restauracji In den Kleine Hap w centrum holenderskiego Amersfoort. Kris miała 21 lat i skończyła studia związane z kulturą i pracą społeczną. Lisanne, o rok starsza, studiowała psychologię stosowaną w Deventer i przez lata grała w siatkówkę. Na wspólny wyjazd przeznaczyły sześć tygodni. Wybrały Panamę, bo w jednym miejscu miały połączyć naukę hiszpańskiego z pracą z dziećmi. Fragment książki „Verloren in de jungle” · Wywiad „La Prensa” z rodzicami Kris

Pierwszą część podróży spędziły nad Morzem Karaibskim, w Bocas del Toro. W sobotę 29 marca dotarły do Boquete na zachodzie kraju i zamieszkały u miejscowej rodziny. W poniedziałek Kris napisała do domu na WhatsAppie. U obu wszystko było w porządku, choć spotkał je zawód. Szkoła językowa nie załatwiła im obiecanej pracy w placówce dla dzieci. Tak jej ostatnią wiadomość zapamiętali rodzice. Na środę i kolejne dni przyjaciółki miały już zarezerwowane wycieczki. Wtorek pozostawał wolny. Rozmowa z rodziną Kremersów · Rozmowa NOS z pierwszych dni poszukiwań

1 kwietnia. Którędy szły Kris i Lisanne?

El Pianista prowadzi z okolic Boquete na grzbiet górski. Na górze jest punkt widokowy zwany Mirador. Można stamtąd zawrócić tą samą drogą. Ścieżka biegnie jednak dalej, na drugą stronę wododziału. Właśnie ten szczegół pozwolił rodzinom odtworzyć kawałek popołudnia obu kobiet. Na zdjęciach rozpoznały miejsca leżące już za punktem widokowym. Terenowa rekonstrukcja rodziców Kris dla EenVandaag

Początkowo świadkowie umieszczali początek wycieczki późnym popołudniem. W sierpniu rodzice Kris mogli już zestawić te relacje ze zdjęciami. Około godziny 13 ich córka i Lisanne były na górze. Miały za sobą mniej więcej dwie godziny marszu. Różnica kilku godzin zmieniała sens zeznań. Ktoś, kto po południu widział dwie turystki dopiero wchodzące na szlak, mógł dobrze pamiętać samo spotkanie, a pomylić osoby lub porę. Relacja korespondentki RTL Nieuws Britty Sanders

Trzy miejsca, które można odnaleźć na fotografiach

Badacze z niezależnego zespołu Imperfect Plan zestawili kadry z aparatu Lisanne ze zdjęciami szlaku wykonanymi później przez Romaina, który sam go przeszedł. Opublikowali również tabelę z numerami plików, godzinami i miniaturami dostępnych ujęć. Serię warto oglądać od początku. Dopiero wtedy widać, jak zmieniał się teren. Godziny w poniższej rekonstrukcji podajemy według czasu miejscowego. Obejrzyj dzienne fotografie w zestawieniu Imperfect Plan

  • Pola i podejście, około 11.25. W tabeli to m.in. zdjęcia 481 i 483. Pierwsza część trasy prowadzi przez otwartą przestrzeń. Przed południem pojawia się strumień, później ścieżka w lesie. Numery sąsiednich plików często dzieli zaledwie kilka sekund.
  • Mirador, około 13.00. Na zdjęciu nr 499 Lisanne pozuje na grzbiecie. Aparat zapisał ten kadr o 13.01. Kilkanaście minut później pojawiają się też zdjęcia z telefonów. Dzięki tej serii wiadomo, że wczesnym popołudniem przyjaciółki miały podejście już za sobą. Zobacz kadr 499 z Mirador w zestawieniu Imperfect Plan
  • Potok po drugiej stronie grzbietu, około 13.54. Zdjęcia 507 i 508 dzieli osiem sekund. Na drugim Kris odwraca głowę w stronę aparatu. Potok i kamienie w kadrze pozwoliły później rozpoznać to miejsce na szlaku. To ostatni punkt, w którym można ją umiejscowić na podstawie dziennej fotografii. Zobacz kadr 508 znad potoku w zestawieniu Imperfect Plan

Dwa telefony i pierwsze próby dodzwonienia się po pomoc

O 16.39 ktoś wybrał numer alarmowy z iPhone’a 4 należącego do Kris. O 16.51 ten sam numer wybrano z Samsunga Galaxy S III mini Lisanne. W kolejnych dniach w rejestrach pojawia się również 911. Nie zachowała się rozmowa, z której wynikałoby, gdzie potrzebna była pomoc, co się stało ani która z przyjaciółek mogła jeszcze iść o własnych siłach. Panamska dziennikarka Adelita Coriat, opisując ustalenia holenderskich ekspertów, zwróciła uwagę na brak lokalizacji tych połączeń. „La Estrella de Panamá” o rejestrach telefonów

Nazajutrz o zaginięciu wiedziały już obie rodziny. W środę wieczorem czasu holenderskiego rodzice Lisanne zadzwonili do rodziców Kris. Rozmawiali wcześniej ze szkołą. Przyjaciółki opuściły umówioną wycieczkę. Tymczasem w Panamie telefony wciąż działały. Przez następne dni zapisywały próby połączeń, włączenia i wyłączenia. Rozkład tych zdarzeń udało się poznać dopiero po odzyskaniu urządzeń. Relacja rodziców Kris · Analiza danych z telefonów

DataCo zachowało się w urządzeniach
1 kwietniaDzienne zdjęcia z obu stron grzbietu. Po południu pierwsze dwie próby połączenia z numerem alarmowym.
2 i 3 kwietniaKolejne próby wezwania pomocy. 3 kwietnia iPhone dwukrotnie wybiera 911.
4 kwietniaOstatnia próba uruchomienia Samsunga. Bateria jest rozładowana.
8 kwietniaPo mniej więcej tygodniowej przerwie aparat znów robi zdjęcia. Tym razem nocą.
11 kwietniaOstatnie zarejestrowane uruchomienie i wyłączenie iPhone’a Kris.

Szczególnie łatwo o pomyłkę przy ostatniej dacie. Wiadomo, czyj telefon uruchomił się 11 kwietnia. Z samego zapisu nie da się ustalić, kto miał go wtedy w ręce. Data ostatniej aktywności urządzenia nie wyznacza więc daty śmierci żadnej z kobiet. Podobne ograniczenie dotyczy kresek zasięgu. Jedna kreska widoczna na ekranie tego modelu iPhone’a mogła pojawiać się również wtedy, gdy telefon nie miał połączenia z siecią. Imperfect Plan o właściwościach iPhone’a 4 · Chronologia danych cyfrowych z odsyłaczem do raportu technicznego

Nocne zdjęcia z 8 kwietnia. Co oświetliła lampa błyskowa?

Pierwsze ujęcie nocnej serii nosi numer 510, ostatnie 609. Pomiędzy nimi mijają dwie godziny i czterdzieści jeden minut, od około 1.29 do 4.10. Na wielu kadrach trudno rozpoznać cokolwiek. Na jaśniejszych błysk wydobywa fragment skały, rośliny, na jednym widać gałązkę z kawałkami czerwonego plastiku. Nie ma ujęcia, po którym można by jednoznacznie wskazać miejsce na mapie. Opis kadrów w panamskiej prasie · Zestawienie zdjęć nocnych i odstępów między nimi

Skąd w opisach sprawy raz 90 zdjęć, a raz 100? Pierwszą liczbę podała w 2014 roku m.in. „La Estrella de Panamá”. Późniejsze zestawienie numerów od 510 do 609 obejmuje sto pozycji. Obie liczby dotyczą tej samej nocy. Jeszcze w sierpniu na konferencji rodziców Kris padło przypuszczenie, że ktoś mógł używać błysku, żeby oświetlić otoczenie. Popularna jest również hipoteza o dawaniu sygnałów ratownikom. Z rytmu błysków trudno wyczytać zamiar osoby trzymającej aparat. Konferencja rodziców w relacji RTL Nieuws · Późniejsza analiza serii

Między dziennym zdjęciem Kris a pierwszym nocnym ujęciem brakuje numeru 509. W sieci z tej przerwy wyrosła cała opowieść o kimś, kto miał usunąć obciążający go obraz. Nigdy nie pokazano jednak zawartości takiego pliku. Sama numeracja nie pozwala nawet rozstrzygnąć, czy aparat poprawnie zapisał zdjęcie. Przypisywanie mu konkretnej treści oznaczałoby opisanie fotografii, której nikt z czytelników ani autorów rekonstrukcji nie widział. Omówienie pliku IMG_0509 w opracowaniu danych cyfrowych

Rodzice czekają na wiadomość

W maju reporterzy holenderskiego programu EenVandaag towarzyszyli Diny i Peterowi Froon w podróży do Panamy. Kiedy czekali na samolot do David, w mediach krążyła już informacja, że rodzina leci w związku z przełomem w sprawie. Dziennikarze mogli zapytać Petera od razu. Ojciec Lisanne powiedział, że chciałby, żeby rzeczywiście pojawiło się coś nowego. Powód ich wyjazdu był inny. Zależało im, żeby ludzie w Panamie nadal rozglądali się za jakimkolwiek śladem ich córki. Reportaż EenVandaag z podróży rodziny Froonów

W Boquete rodzice Kris rozmawiali z kolei z panamską gazetą „La Prensa”. Przy restauracji stał namiot, z którego koordynowano poszukiwania. Przychodzili tam policjanci, strażacy i ratownicy Czerwonego Krzyża. Hans Kremers mówił dziennikarzowi, że jest przekonany o uprowadzeniu córki. Warto zapamiętać moment tej rozmowy. Od ostatniej wiadomości minęły blisko dwa miesiące. Nikt jeszcze nie przyniósł rodzinie aparatu ani telefonów. Jego późniejsze wypowiedzi o szlaku pochodziły już z czasu, kiedy mógł zobaczyć, dokąd Kris doszła. Wywiad „La Prensa” z czasu poszukiwań

Plecak nad rzeką i wiadomość z laboratorium

W połowie czerwca do Boquete dotarła informacja o znalezieniu plecaka na północ od miasta, nad rzeką Culebra. Kobieta, która natrafiła na niego podczas pracy w polu, ruszyła pieszo do znajomego, żeby przekazać wiadomość. Według holenderskiego nadawcy NOS zajęło jej to osiem godzin. Wśród rzeczy były aparat cyfrowy, oba telefony, karta ubezpieczeniowa i pieniądze. Po raz pierwszy od zaginięcia ratownicy dostali tak wyraźną wskazówkę, gdzie skierować poszukiwania. NOS o znalezieniu plecaka i dalszej akcji

W okolicy rzeki ekipy odnalazły szczątki. 23 czerwca panamska telewizja TVN pokazała wypowiedź lekarki medycyny sądowej o wyniku pierwszej identyfikacji. Profil DNA zgadzał się z materiałem rodziców Lisanne. Później zidentyfikowano również szczątki Kris. Rodziny uzyskały odpowiedź na pytanie, czy ich córki żyją. Wynik badania pokrewieństwa nie mówił im, jak zginęły. TVN Panamá o identyfikacji Lisanne · Chronologia identyfikacji obu kobiet

Archiwalna wypowiedź dla TVN Panamá w języku hiszpańskim. Otwórz materiał na kanale nadawcy.

Dlaczego rodzice Kris wrócili na szlak

Latem Hans Kremers i Roelie Grit sami przeszli drogę córki. Zabrali kamerę. W reportażu wyemitowanym 4 sierpnia przez EenVandaag ojciec pokazuje m.in. miejsce, które rozpoznał na ostatnim dziennym zdjęciu. Matka tłumaczyła później, że chciała zobaczyć, przed jakimi wyborami stanęły po drodze Kris i Lisanne. Oboje mieli wątpliwości, czy na tym odcinku można było po prostu zgubić ścieżkę. Dla widza najciekawszy jest moment, w którym można zestawić ciasny kadr znad potoku z terenem dookoła. Obejrzyj rekonstrukcję rodziców w EenVandaag · Wypowiedź matki dla RTL Nieuws

Kilka miesięcy później w teren ruszył holenderski zespół specjalistów pracujący na prośbę rodzin. Sprawdzali m.in. okolice cieków zasilających Culebrę. Zwrócili uwagę na odcinek, z którego po upadku można znaleźć się trzydzieści do czterdziestu metrów niżej, w korycie rzeki. Strome ściany utrudniałyby wydostanie się stamtąd, zwłaszcza osobie rannej. 4 marca 2015 roku podali, że najbardziej prawdopodobną przyczyną śmierci był wypadek. Za mało prawdopodobne uznali zarówno przestępstwo, jak i zgubienie drogi na badanym odcinku. Nie wskazali miejsca, w którym stwierdzono upadek którejkolwiek z kobiet. Wnioski zespołu i wypowiedź rzeczniczki rodziny Kremersów dla NOS

Lisanne w pamięci brata

Dwa lata po zaginięciu do Panamy pojechał Martijn Froon. W odcinku holenderskiego programu „Break Free” brat Lisanne rusza jej śladem. Zapamiętał siostrę jako domatorkę. Lubiła spędzać czas z rodziną, a sześciotygodniową podróż starannie zaplanowała. Kiedy w kwietniu 2016 roku holenderska telewizja wyemitowała film, widzowie znali już Lisanne z fotografii pokazywanej w wiadomościach. Teraz mogli poznać ją taką, jaką pamiętali ją w domu. Odcinek „Break Free” w serwisie BNNVARA · Wspomnienia bliskich we fragmencie książki „Verloren in de jungle”

Do dziś najdokładniej potrafimy opisać ich wspólne przedpołudnie. Wiemy, kiedy stanęły na grzbiecie i w którym miejscu Kris zatrzymała się przy wodzie. Możemy policzyć odstęp między dwiema próbami wezwania pomocy. Żadne z urządzeń nie zachowało jednak tego, co Kris albo Lisanne chciały powiedzieć osobie po drugiej stronie telefonu.

Tagi

Udostępnij: