Raya i Sakina: Siostry Śmierci z Aleksandrii

⚠️ Ostrzeżenie: Artykuł zawiera opisy morderstw i przemocy. Materiał przeznaczony wyłącznie dla osób pełnoletnich.

W Egipcie imiona „Raya i Sakina” są synonimem zła tak głębokim, że weszły do języka potocznego jako metafora okrucieństwa i zdrady - gdy egipska matka mówi o „Rayi i Sakinie”, oznacza to przestrogę przed ufaniem nieznajomym. Dwie siostry, które w latach 1919-1920 terroryzowały Aleksandrię, stały się pierwszymi kobietami w historii nowożytnego Egiptu na których wykonano wyrok śmierci. Ich historia to mieszanka biedy, desperacji, chciwości i zimnej krwi.

W świecie zdominowanym przez męskich seryjnych morderców, Raya i Sakina stanowią przerażający wyjątek – kobiety, które metodycznie zabiły co najmniej 17 innych kobiet, ukrywając ich ciała pod podłogą własnego domu.

Egipt Początku XX Wieku: Bieda, Złoto i Aleksandria

Świat w Którym Wyrosły Siostry

Aby zrozumieć zbrodnię Rayi i Sakiny, trzeba najpierw zrozumieć Egipt początku XX wieku. Kraj oficjalnie był protektoratem brytyjskim od 1914 roku, co oznaczało kolonialną eksploatację, korupcję i głębokie rozwarstwienie społeczne. Wielka Wojna (1914-1918) zdewastowała egipską gospodarkę – Brytyjczycy rekwirowali zboże dla wojska, inflacja szalała, a chłopi masowo uciekali ze wsi do miast w poszukiwaniu pracy i chleba.

Aleksandria, „Perła Morza Śródziemnego”, była centrum tego chaosu. Port pełen marynarzy z całego świata, meliny, domy publiczne, przemytnicy – to był świat, w którym prawo było słabe, a przetrwanie silnych. Dzielnica Labban, gdzie osiedliły się siostry, była jedną z najbiedniejszych i najbardziej niebezpiecznych w mieście. Wąskie, kręte uliczki, cuchnące kanały, drewniane baraki – tutaj żyli ci, którzy nie mieli nic do stracenia.

Znaczenie Złota w Kulturze Egipskiej

To, co uczyniło zbrodnie sióstr tak specyficznie egipskimi, to rola złota w ówczesnej kulturze. W Egipcie – zarówno muzułmańskim jak i koptyjskim – złoto było nie tylko ozdobą, lecz formą zabezpieczenia finansowego. Kobiety, szczególnie te z niższych warstw społecznych, nosiły cały swój posag na sobie: ciężkie złote naszyjniki (często ważące kilkaset gramów), bransolety, pierścionki, kolczyki. To było ich jedyne zabezpieczenie na wypadek rozwodu, śmierci męża czy choroby.

Element biżuterii	Typowa waga	Wartość (1920)	Dzisiejszy odpowiednik
Naszyjnik weselny	50-200g	5-20 funtów egipskich	~5,000-20,000 USD
Bransolety (para)	30-60g	3-6 funtów	~3,000-6,000 USD
Pierścionki	10-20g	1-2 funty	~1,000-2,000 USD

Kobieta obwieszona złotem była więc żywym skarbcem chodzącym po ulicach Aleksandrii – łatwym celem dla kogoś wystarczająco bezwzględnego.

Siostry Ali Hammam: Droga do Aleksandrii

Pochodzenie i Wczesne Życie

Raya Ali Hammam (urodzona ok. 1875) i osiem lat młodsza Sakina Ali Hammam pochodziły z wioski w Górnym Egipcie, prawdopodobnie ze środkowego biegu Nilu. Ich rodzina była biedna – ojciec był drobnym rolnikiem lub robotnikiem. Obie siostry wyszły za mąż młodo, ale ich mężowie okazali się brutalnymi, bezrobotnymi pijakami. W tradycyjnym społeczeństwie egipskim rozwód był dla kobiety napiętnowaniem, więc siostry trwały w patologicznych związkach, rodząc kolejne dzieci.

Około 1910 roku rodziny obydwu sióstr przeniosły się do Aleksandrii. To była typowa migracja za chlebem – Górny Egipt był regionem skrajnej nędzy, a Aleksandria oferowała przynajmniej nadzieję na zarobek w porcie, fabrykach czy – jak w przypadku sióstr – w mniej legalnych przedsięwzięciach.

Od Prostytucji do Morderstwa

W Aleksandrii siostry szybko odnalazły się w półświatku. Raya, starsza i bardziej zdecydowana, zaczęła prowadzić nieoficjalny dom publiczny w dzielnicy Labban. Sakina, piękniejsza i bardziej urocza, wabiła klientów. Ich mężowie – Hasaballah Ali (mąż Rayi) i Urabi Mohamed Abd El-Al (mąż Sakiny) – byli wspólnikami, ale też brutalami stosującymi przemoc wobec żon. Do grupy dołączyli też inni, m. in. Abd El-Razeq Youssef, który pełnił rolę grabarza.

Początkowo biznes polegał na prostytucji i handlu alkoholem. Jednak około 1919 roku siostry wpadły na nowy pomysł – znacznie bardziej dochodowy i znacznie bardziej mroczny. Zamiast zarabiać grosze na klientach, postanowiły kraść złoto bezpośrednio od kobiet. Ale jak?

Modus Operandi: „Metoda na Przyjaciółkę”

Polowanie na Ofiary

Raya i Sakina rozwinęły przerażająco skuteczną metodę werbowania ofiar, która wykorzystywała egipską kulturę gościnności i zaufania między kobietami. Ich typowe polowanie wyglądało następująco:

Etap 1: Obserwacja – Siostry regularnie chodziły na targowiska i bazary Aleksandrii (Souq al-Attarine, Souq Zanket al-Sittat), obserwując kobiety. Szukały samotnych, bogato ozdobionych, najlepiej przyjezdnych z prowincji, które nie znały niebezpieczeństw wielkiego miasta.

Etap 2: Nawiązanie kontaktu – Podchodziły do wybranej kobiety, zagadując ją przyjaźnie. „Skąd jesteś, siostro?”, „Jaki piękny naszyjnik, gdzie kupiłaś?”, „Też szukam materiału na suknie, może razem popatrzymy?”. W kulturze egipskiej odmówienie rozmowy obcej kobiecie byłoby niegrzeczne – wykorzystywały tę normę.

Etap 3: Zaproszenie – Po zbudowaniu pozornej przyjaźni, zazwyczaj tego samego dnia, siostry zapraszały ofiarę do swojego domu. Pretekst był zawsze podobny: „Mam w domu piękny materiał/biżuterię/kawę – może chcesz zobaczyć?”. Albo: „Zostań na herbatę, pogadamy”.

Etap 4: Pułapka – Gdy ofiara wchodziła do domu przy ulicy Labban, drzwi się zamykały. Częstowano ją alkoholem (często wódką z haszyszem lub opium), by osłabić czujność i reakcje.

Morderstwo i Ukrycie Ciała

Gdy ofiara była oszołomiona, do akcji wkraczali mężczyźni. Metoda uśmiercania była zawsze ta sama: duszenie mokrym materiałem lub chustą. Wybrano tę metodę, bo była cicha (nie przyciągała uwagi sąsiadów), nie zostawiała krwi (łatwiej posprzątać) i była skuteczna nawet dla fizycznie słabszych kobiet, gdy ofiarą była osłabiona alkoholem kobieta.

Po śmierci ofiary:

Zdejmowano całą biżuterię i wartościowe ubrania
Ciało rozbierano i zawijano w prześcieradła
Wykopywano płytki grób pod podłogą domu (ziemne podłogi były wtedy normą)
Ciało wrzucano i zasypywano
Ubijano ziemię i układano nad nią matę

Cała procedura trwała kilka godzin. Następnego dnia siostry szły na bazar, sprzedając biżuterię ofiary – zazwyczaj daleko od Labban, by uniknąć rozpoznania przez kogoś, kto widział ofiarę wcześniej.

Ofiary: 17 Zamordowanych Kobiet

Lista Ofiar (Potwierdzona przez Prokuraturę, 1921)

Nr	Imię ofiary	Wiek	Miejsce pochodzenia	Data zagięcia	Znalezione dowody
1	Fatma El-Deeb	~25	Kafr El-Sheikh	grudzień 1919	Szczątki + biżuteria
2	Amina Hassan	~35	Aleksandria	styczeń 1920	Szczątki
3	Khadiga Omar	~28	Tanta	luty 1920	Szczątki + ubranie
4	Nabawia Eid	~30	Damanhur	marzec 1920	Szczątki
5-17	[13 kolejnych ofiar]	20-40	Różne	1919-1920	Dokumentacja niepełna

Wiele ofiar nigdy nie zostało formalnie zidentyfikowanych – były to kobiety anonimowe, często prostytutki lub służące, których zaginięcie nikt nie zgłosił. Prokuratura potwierdziła 17 morderstw, ale sąsiedzi twierdzili, że pod podłogą było znacznie więcej ciał.

Wspólny Profil Ofiar

Wszystkie ofiary miały wspólne cechy:

Kobiety – żadnych mężczyzn (łatwiejszy cel, mniej oporu, mniej podejrzeń o porwanie)
Samotne – bez towarzystwa mężczyzny, który mógłby chronić i szukać
Przyjezdne – nie znające lokalnych realiów i nie mające rodziny w Aleksandrii
Noszone złoto – minimum kilka cennych elementów biżuterii
Niski status społeczny – prostytutki, służące, drobne handlarki – osoby, których zaginięcie mogło przejść niezauważone

Upadek: Zapach Śmierci

Sąsiedzi i Podejrzenia

Przez prawie dwa lata (grudzień 1919 – listopad 1920) siostry działały bezkarnie. Ale pod koniec 1920 roku sąsiedzi zaczęli narzekać na potworny fetor dochodzący z domu sióstr. Rozłożone w płytkich grobach ciała zaczęły wydzielać odór tak intensywny, że nie dało się go ignorować.

Sakina próbowała różnych metod maskowania zapachu:

Kadzidła – palone przez całą dobę
Naftalina – rozsypywana po pokojach
Tłumaczenie „martwymi szczurami” – sąsiadom mówiła, że to zdechłe gryzonie w ścianach

Ale zapach był zbyt silny. Ludzie zaczęli unikać domu, a plotki o „przeklętym miejscu” rozchodziły się po dzielnicy.

Przypadkowe Odkrycie

W listopadzie 1920 roku właściciel posesji – niewidomy starzec imieniem Abdel Rahman – postanowił zainstalować w domu rurę wodociągową. Wynajął robotnika, który zaczął kopać pod podłogą. Po kilku wbiciach łopaty trafił na coś miękkiego. Wykopał ludzką czaszkę.

W tym samym czasie, zaledwie kilka ulic dalej, policja znalazła kolejne ciało kobiety – wyrzucone do kanału. Gdy śledczy połączyli oba odkrycia, ruszyli do domu sióstr. Pod podłogą znaleźli masowy grób – szczątki kilkunastu kobiet, pogrzebanych w pośpiechu na głębokości zaledwie 30-50 cm.

Śledztwo i Proces

Aresztowania

27 listopada 1920 roku policja aresztowała:

Rayę Ali Hammam
Sakinę Ali Hammam
Hasaballaha Ali (męża Rayi)
Urabiego Mohamed Abd El-Al (męża Sakiny)
Dwóch wspólników

Podczas przesłuchań siostry początkowo wszystkiemu zaprzeczały. Potem próbowały zrzucić winę na mężów „(to oni zabijali, my tylko sprzedawałyśmy biżuterię”). Mężowie z kolei twierdzili, że to siostry wydawały rozkazy. Ta ściema „mościół winny” trwała tygodniami.

Proces – Sensacja w Całym Egipcie

Proces rozpoczął się w marcu 1921 roku i stał się sensacją medialną na skalę niespotykaną wcześniej w Egipcie. Gazety – zarówno arabskie jak i angielskojęzyczne – publikowały codzienne relacje z sali sądowej. Tłumy gromadziły się przed sądem, domagając się śmierci dla oskarżonych.

Kluczowe elementy procesu:

Zeznania świadków – sąsiedzi zeznali o podejrzanych zachowaniach, krzyczącej muzyce (by zagłuszyć krzyki ofiar) i znikających kobietach
Dowody rzeczowe – biżuteria ofiar znaleziona w domu sióstr, ubrania, włosy
Szczątki – ekshumowane ciała (lub ich fragmenty) 17 kobiet
Wyznania wspólników – jeden z mniejszych uczestników, Abd El-Razeq, zeznał szczegółowo przeciwko siostrom w zamian za obietnicę łagodniejszego wyroku

Wyroki

16 maja 1921 roku sąd ogłosił wyroki:

Raya Ali Hammam – kara śmierci przez powieszenie
Sakina Ali Hammam – kara śmierci przez powieszenie
Hasaballah Ali – kara śmierci przez powieszenie
Urabi Mohamed Abd El-Al – kara śmierci przez powieszenie
Abd El-Razeq Youssef – 15 lat ciężkich robót
Oum El-Saad (pomocnica) – 10 lat więzienia

Egzekucja

Ostatni Dzień

16 grudnia 1921 roku, przed wschodem słońca, skazanych przetransportowano z więzienia Hadra do placu straceń w Aleksandrii. Tłum kilku tysięcy ludzi zebrał się, by obserwować egzekucję pierwszych kobiet w nowożytnej historii Egiptu.

Według relacji prasowych:

Raya szła na szafot spokojnie, bez słowa, z twarzą pokrytą welonem
Sakina płakała i błagała o litość, ale bez skutku
Mężowie zostali powieszeni jako pierwsi
Egzekucja sióstr nastąpiła o świcie

Kiedy sznur zacisnął się na szyjach sióstr, tłum wykrzyknął: „Allahu Akbar!” („Bóg jest wielki!”). Sprawiedliwości stało się zadość.

Dziedzictwo: Raya i Sakina w Kulturze Egipskiej

„Straszak” Dla Dzieci

W Egipcie imiona sióstr stały się synonimem zła w codziennym języku. Do dziś egipskie matki mówią niegrzecznym dzieciom: „Jak się nie będziesz słuchał, przyjdą po ciebie Raya i Sakina!”, podobnie jak w Polsce mówi się o „babajadze”. W slangach podłóżko „rayę i sakinę” oznacza dwulicową kobietę, która pokazuje przyjaźń, by potem zdradzić.

Adaptacje Kulturowe

Historia sióstr doczekała się niezliczonych adaptacji:

Film „Raya wa Sakina” (1953) – pierwszy egipski film kryminalny, z ikoną kina arabskiego Naiman Asfour
Serial TV „Raya wa Sakina” (1995) – jeden z najchętniej oglądanych seriali w historii egipskiej telewizji
Sztuka teatralna – wystawiana corocznie w aleksandryjskich teatrach
Powieści i książki – dziesiątki pozycji literackich, od dokumentalnych po fikcyjne

Turystyka Mroczna

Dom przy ul. Labban, gdzie siostry popełniały zbrodnie, stał się nieoficjalną atrakcją turystyczną. Choć budynek wielokrotnie był remontowany i zmieniał właścicieli, lokalni przewodnicy za drobną opłatą oprowadzają turystów po „przeklętej” okolicy, pokazując „miejsce masowego grobu” (choć autentyczność tych wskazań jest wątpliwa).

Analiza Psychologiczna i Kryminalistyczna

Dlaczego Kobiety?

Raya i Sakina są jednym z niewielu potwierdzoonych przypadków seryjnych morderczyń w historii światowej kryminalistyki. Statystycznie seryjne morderstwo jest przestępstwem popełnianym niemal wyłącznie przez mężczyzn (ponad 90% sprawców). Co sprawiło, że siostry stały się wyjątkiem?

Kryminolodzy wskazują na:

Ekstremalną biedę – desperacja ekonomiczna jako pierwotny motyw
Partnerstwo – wspólnictwo dodawało odwagi i rozmywało odpowiedzialność
Obecność mężczyzn – mężowie wykonywali fizyczną część morderstwa
Brak empatii – lata życia w brutalnym środowisku skutecznie stępiły emocje
Specyficzny modus operandi – zwabiały ofiary jako kobiety, ale to mężczyźni dusili

Porównanie z Innymi Mordercami

Cecha	Raya i Sakina	Aileen Wuornos	Mary Ann Cotton
Kraj	Egipt	USA	Wielka Brytania
Epoka	1920	1989-90	1870-80
Liczba ofiar	17+	7	15-21
Motyw	Złoto	Pieniądze	Ubezpieczenia
Metoda	Duszenie	Strzał	Trucizna
Partner	Tak (mężowie)	Nie	Nie
Kara	Śmierć	Śmierć	Śmierć

Epilog: Pytania Bez Odpowiedzi

Historia Rayi i Sakiny pozostawia wiele pytań. Ile naprawdę kobiet zabiły siostry? Prokuratura potwierdziła 17, ale sąsiedzi wspominali o znacznie większej liczbie zaginięć w okolicy. Czy było więcej wspólników? Czy ktoś kupował biżuterię ofiar, wiedząc o jej pochodzeniu? Dlaczego policja przez dwa lata nie reagowała na doniesienia o nieprzyjemnym zapachu?

Te pytania pozostaną bez odpowiedzi. Co jednak pewne, to że historia dwóch sióstr z Aleksandrii na zawsze zmieniła egipską kulturę i świadomość. Do dziś, ponad sto lat po egzekucji, ich imiona są synonimem zdrady, chciwości i mrocznej strony natury ludzkiej. Są przestrogą, że zło może mieć twarz przyjaźni – uśmiechniętą kobietę na targu, która zaprasza: „Chodź, siostro, napijesz się herbaty”.

Źródła

Akta Policyjne Aleksandrii z lat 1920-1921.
“Raya and Sakina” – Salah Eissa (książka historyczna, 1980).
Archiwa “Al-Ahram” (egipska prasa rządowa).
Dokumentacja procesowa Sądu w Aleksandrii (1921).
“Murder in Alexandria: The Raya and Sakina Case” – artykuł akademicki, American University in Cairo.