Dzieci, które zabijają: Mary Bell, Jon Venables i inni

Morderstwo to zbrodnia, która zawsze budzi grozę. Ale gdy sprawcą jest dziecko – istota, którą utożsamiamy z niewinnością – szok jest podwójny. Społeczeństwo staje przed pytaniem, na które nie ma prostej odpowiedzi: czy zło można mieć w genach? Czy dziecko może być “urodzone, by zabijać”?

Historia kryminalistyki zna przypadki, w których to nie dorośli, a dzieci stały się katami. Oto najbardziej wstrząsające historie nieletnich morderców, które na zawsze zmieniły postrzeganie dziecięcej natury.

Mary Bell: Potwór w szkolnym mundurku

Newcastle upon Tyne, rok 1968. W ubogiej dzielnicy Scotswood dochodzi do tragedii, która wstrząsa lokalną społecznością.

Mary Bell urodziła się w 1957 roku. Jej dzieciństwo było koszmarem – matka, Betty, była prostytutką, która wielokrotnie próbowała skrzywdzić lub zabić córkę, pozorując wypadki. Mary, pozbawiona miłości i bezpieczeństwa, wyrosła na agresywne, manipulujące dziecko. W szkole znana była z bójek i dziwnych zachowań.

Zbrodnia pierwsza: Martin Brown

25 maja 1968 roku, dzień przed swoimi 11. urodzinami, Mary Bell zaciągnęła 4-letniego Martina Browna do pustostanu. Tam udusiła go gołymi rękami. Ciało chłopca znaleziono, ale początkowo policja uznała to za nieszczęśliwy wypadek, ponieważ nie było wyraźnych śladów przemocy. Mary uniknęła podejrzeń, co tylko rozzuchwaliło jej mordercze instynkty.

Sąsiedzi wspominali później, że Mary dziwnie zachowywała się po pogrzebie. Z uśmiechem pytała matkę Martina: “Czy tęsknisz za nim? Czy płaczesz za nim?”.

Zbrodnia druga: Brian Howe

Dwa miesiące później, 31 lipca, Mary wraz ze swoją 13-letnią koleżanką Normą Bell (zbieżność nazwisk przypadkowa) zabiła ponownie. Ofiarą był 3-letni Brian Howe. Tym razem zbrodnia była brutalniejsza. Brian został uduszony, a na jego ciele znaleziono ślady okaleczeń – Mary wycięła mu nożyczkami włosy, pokaleczyła nogi i wyryła literę “M” na brzuchu.

Śledztwo i proces

Tym razem policja nie miała wątpliwości, że doszło do morderstwa. Kluczowe okazały się zeznania Normy, która – choć brała udział w zdarzeniu – była zdominowana przez Mary i ostatecznie stała się głównym świadkiem oskarżenia. Mary Bell podczas przesłuchań zachowywała się chłodno, wręcz arogancko. Manipulowała, kłamała, próbowała zrzucić winę na innych.

W grudniu 1968 roku Mary Bell została skazana za nieumyślne spowodowanie śmierci (z powodu ograniczonej poczytalności) na bezterminowy pobyt w zakładzie poprawczym. Sędzia nazwał ją “niebezpieczną osobą”, która stanowi zagrożenie dla innych dzieci.

Życie po wyroku

Mary spędziła w zamknięciu 12 lat. Wyszła na wolność w 1980 roku, mając 23 lata. Otrzymała nową tożsamość, którą chroni do dziś sądowy nakaz. Została matką i babcią. Jej historia została opisana w głośnej książce Gitty Sereny “Cries Unheard”, w której autorka próbuje zrozumieć, jak ofiara przemocy (Mary) stała się katem.

Sprawa Jamesa Bulgera: Zło w czystej postaci?

Gdyby zapytać Brytyjczyków o zbrodnię, która najbardziej wstrząsnęła ich krajem w XX wieku, wielu wskazałoby sprawę Jamesa Bulgera. To wydarzenie z 1993 roku na zawsze zmieniło Wielką Brytanię.

Uprowadzenie

12 lutego 1993 roku w centrum handlowym w Bootle (koło Liverpoolu) matka 2-letniego Jamesa Bulgera na chwilę spuściła go z oczu w sklepie mięsnym. Ten moment nieuwagi wykorzystali dwaj 10-latkowie: Jon Venables i Robert Thompson.

Kamery monitoringu zarejestrowały moment, w którym jeden z chłopców bierze Jamesa za rękę i wyprowadza go ze sklepu. Ten obraz – dwójka dzieci prowadząca trzecie – stał się symbolem utraconej niewinności.

Droga przez mękę

Venables i Thompson prowadzili przerażonego, płaczącego 2-latka przez ponad 4 kilometry. Mijali dziesiątki ludzi. Wielu świadków widziało płaczące dziecko z dwoma starszymi chłopcami, ale nikt nie zareagował skutecznie. Większość myślała, że to bracia, którzy się pokłócili.

Chłopcy zaciągnęli Jamesa na tory kolejowe. Tam rozegrał się horror. James był bity cegłami, metalowym prętem, kopany. Oprawcy wlewali mu farbę do oczu. Na koniec położyli jego zmasakrowane ciało na torach i przykryli gruzem, licząc, że pociąg zatrze ślady zbrodni. Pociąg rzeczywiście przejechał, przecinając ciało dziecka na pół, ale sekcja zwłok wykazała, że James zmarł zanim nadjechał pociąg.

Proces i wyrok

Społeczeństwo było w szoku. “Jak dzieci mogły zrobić coś takiego?” – pytano. Venables i Thompson pochodzili z rozbitych, trudnych rodzin, mieli problemy w szkole, wagarowali, kradli. Ale nikt nie podejrzewał ich o zdolność do tak bestialskiego mordu.

W listopadzie 1993 roku obaj zostali uznani winnymi morderstwa. Stali się najmłodszymi skazanymi mordercami w historii nowoczesnej Wielkiej Brytanii. Sędzia określił ich czyn jako “akt niesłychanego barbarzyństwa”. Zostali skazani na bezterminowe odosobnienie.

Dalsze losy

W 2001 roku, po osiągnięciu pełnoletności i, jak twierdzono, udanej resocjalizacji, obaj zostali zwolnieni. Otrzymali nowe tożsamości, chronione prawem (tzw. zakaźnym). Koszt ochrony ich tożsamości idzie w miliony funtów.

O ile Robert Thompson po wyjściu na wolność nie wszedł w konflikt z prawem i żyje w ukryciu, o tyle Jon Venables stał się pośmiewiskiem systemu resocjalizacji. Wielokrotnie wracał do więzienia, głównie za posiadanie dziecięcej pornografii. Jego recydywa wywołała w Wielkiej Brytanii falę oburzenia i wezwania do ujawnienia jego nowej tożsamości, na co jednak sądy się nie godzą z obawy przed linczem.

Inne dzieci, które zabijały

Historia zna niestety więcej takich przypadków. Oto kilka z nich:

Amarjeet Sada – Najmłodszy seryjny morderca świata

Hinduski chłopiec, który w wieku 8 lat miał już na koncie trzy ofiary. Zabijał niemowlęta – w tym swoją siostrę i kuzynkę. Został aresztowany w 2007 roku. Podczas przesłuchania… poprosił o herbatniki. Jego motywacja pozostaje nieznana, eksperci wskazują na głębokie zaburzenia psychiczne. Ze względu na wiek (zgodnie z indyjskim prawem) nie trafił do więzienia, ale do ośrodka poprawczego, który opuścił w 2016 roku. Jego obecne losy są nieznane.

Eric Smith

W 1993 roku w USA, 13-letni Eric Smith zwabił 4-letniego Derricka Robiego do lasu, gdzie go udusił i zmiażdżył mu głowę kamieniem. Eric był prześladowany w szkole z powodu odstających uszu i rudych włosów. Swoją frustrację i gniew wyładował na niewinnym dziecku. Po wielu latach w więzieniu, wyraził skruchę i został zwolniony warunkowo w 2022 roku.

Sharon Carr – “Diabelskie dziecko”

W 1992 roku w Wielkiej Brytanii, 12-letnia Sharon Carr zadźgała nożem 18-letnią Katie Rackliff. Zbrodnia była tak brutalna (ponad 30 ciosów), że policja szukała dorosłego mężczyzny. Prawda wyszła na jaw, gdy Sharon przebywała w poprawczaku za inną napaść i zaczęła chwalić się morderstwem. W jej pamiętnikach znaleziono wpisy, w których opisywała podniecenie, jakie dawało jej zabijanie.

Dlaczego dzieci zabijają?

To pytanie spędza sen z powiek psychologom i kryminologom. Nie ma jednej przyczyny. W przypadku Mary Bell kluczowe było koszmarne dzieciństwo i brak więzi. U Jona Venablesa i Roberta Thompsona zadziałała toksyczna dynamika grupy – we dwóch czuli się silniejsi, napędzali się nawzajem w agresji, co określa się mianem folie à deux (obłęd udzielony).

U innych sprawców diagnozuje się psychopatię (brak empatii, narcyzm), uszkodzenia mózgu (płaty czołowe odpowiedzialne za kontrolę impulsów) lub wpływ skrajnie patologicznego środowiska.

Jedno jest pewne: sprawy te burzą nasz obraz świata. Dzieciństwo kojarzy się z niewinnością. Kiedy dziecko staje się mordercą, czujemy, że zawiódł nie tylko konkretny człowiek, ale całe społeczeństwo, które nie zauważyło zła rodzącego się w małym ciele.

Źródła

Gitta Sereny, Cries Unheard: The Story of Mary Bell
David James Smith, The Sleep of Reason: The James Bulger Case
Archiwa prasowe BBC, The Guardian (lata 1968, 1993-2023)
Raporty sądowe i opinie biegłych psychiatrów dotyczące omawianych spraw.