Ivan Milat: Morderca z Backpackerów

⚠️ Ostrzeżenie: Artykuł zawiera opisy przemocy i zabójstw.

Las Belanglo w Nowej Południowej Walii stał się symbolem jednego z najbardziej znanych śledztw w historii Australii. To tam odnaleziono ciała młodych podróżników – autostopowiczów i backpackerów – którzy znikali na trasach między dużymi miastami. Za siedem zabójstw w ramach sprawy określanej jako „Backpacker murders” skazano Ivana Milata.¹²

Fakty w skrócie

Kim był Ivan Milat?

Ivan Robert Marko Milat urodził się 27 grudnia 1944 roku w Guildford (Sydney).² Pochodził z wielodzietnej rodziny chorwackich imigrantów – był piątym z dziesięciorga dzieci. Jego ojciec był chłopem z Dalmacji, matka zaś pochodziła z australijskiej rodziny. W domu Milata panowała surowa atmosfera, a ojciec znany był z brutalności wobec dzieci.

Już w młodości Milat przejawiał skłonności do przemocy i przestępczości. Miał obsesję na punkcie broni palnej i noży, która towarzyszyła mu przez całe życie. W latach 60. i 70. był wielokrotnie aresztowany za kradzieże samochodów, napady z bronią i inne przestępstwa. W 1971 roku został oskarżony o uprowadzenie i zgwałcenie dwóch młodych kobiet, ale został uniewinniony z powodu braku wystarczających dowodów.

W 1984 roku ożenił się z Karen Duck, ale małżeństwo przetrwało zaledwie trzy lata. Żona opisywała go jako człowieka niezwykle zainteresowanego bronią, który często zabierał ją na “polowania” w okolice lasu Belanglo – na długo przed tym, zanim odnaleziono tam pierwsze ciała.

Dlaczego backpackerzy byli szczególnie narażeni?

Autostop i budżetowe podróżowanie były wówczas w Australii powszechne. Cechy tej formy podróży — anonimowość, brak stałej trasy i częste zmiany planów — sprawiają, że trudniej szybko zauważyć zaginięcie, łatwiej „zniknąć” na długich odcinkach dróg, a świadków bywa niewielu. Dla sprawcy to idealne warunki: jedna decyzja o wejściu do obcego samochodu może przerwać wszelki ślad, a czas zaczyna pracować przeciw rodzinie i śledczym.

W latach 80. i 90. autostop był niemal instytucją wśród podróżujących po Australii młodych ludzi. Tysiące backpackerów przemieszczało się między Sydney a Melbourne, często zatrzymując się wzdłuż Hume Highway. Byli to przeważnie obcokrajowcy – Europejczycy, Amerykanie, Azjaci – którzy przyjechali poznać Australię, pracować sezonowo i zdobywać doświadczenia. Ich anonimowość, brak stałych adresów i nieprzewidywalne trasy podróży sprawiały, że zaginięcia często nie były zgłaszane od razu, a nawet wtedy trudno było ustalić, gdzie dokładnie dana osoba mogła zniknąć.

Zbrodnie: schemat „podwózki”

W opracowaniach i materiałach procesowych przewija się podobny wzór działań: kontakt na trasie i propozycja podwiezienia, po czym zjazd w odludny teren, gdzie Belanglo stawało się przestrzenią pełnej kontroli sprawcy. Następowało zastraszenie bronią i przemoc, a finałem było zabójstwo z użyciem noży i broni palnej; w co najmniej jednej sprawie wystąpiła dekapitacja, a głowy nie odnaleziono.¹

Szczegóły przebiegu zbrodni

Ofiary Milata były podwożone, a następnie wywożone w głąb lasu Belanglo – odosobnionego, rozległego kompleksu leśnego, idealnego miejsca na popełnienie morderstwa bez ryzyka przerwania. Tam były torturowane, gwałcone i mordowane z wyjątkowym okrucieństwem.

Charakterystyczne dla sprawcy było pozostawianie ciał w specyficzny sposób – układane były twarzą do ziemi, często w pozach sugerujących próbę ucieczki. Wiele ofiar miało liczne rany kłute, świadczące o długotrwałym cierpieniu. Niektóre ciała były pozbawione części garderoby, co wskazywało na element seksualny w motywacji sprawcy.

Szczególnie makabrycznym elementem było to, że Milat kolekcjonował pamiątki po ofiarach – ubrania, plecaki, paszporty, a nawet fragmenty ciał. Te “trofea” przechowywał w swoim domu, co świadczy o silnym komponencie sadystycznym w jego osobowości.

Ofiary (Backpacker murders)

Lista siedmiu ofiar, za których zabójstwo Milat został skazany, jest dobrze udokumentowana.¹

Odnajdywanie kolejnych ciał w Belanglo w latach 1992–1993 wywołało w Australii strach i medialną burzę.¹ Rodziny zaginionych backpackerów z całego świata zaczęły naciskać na australijskie władze, domagając się odpowiedzi. Sprawa stała się międzynarodowym skandalem, który zagrażał reputacji Australii jako bezpiecznego kraju dla turystów.

Śledztwo: Task Force Air i „ten, który uciekł”

Policja prowadziła szerokie dochodzenie, a w tle działała grupa śledcza znana jako Task Force Air.² Skupiała ona najlepszych detektywów z Nowej Południowej Walii, którzy pracowali pod ogromną presją mediów i opinii publicznej.

Paul Onions

Jednym z istotnych wątków śledztwa były zeznania Brytyjczyka Paula Onionsa, który zgłosił, że w 1990 roku został zaatakowany przez kierowcę próbującego go związać, grożąc bronią, ale zdołał uciec.² Gdy śledztwo nabrało rozgłosu, jego relacja stała się ważną częścią materiału dowodowego.

Onions był wówczas 24-letnim backpackerem, który podróżował autostopem z Sydney do Melbourne. Kierowca, który go podwiózł – opisywany jako mężczyzna w średnim wieku z australijskim akcentem – nagle zjechał z drogi do lasu i wyciągnął broń. Onionsowi udało się uciec po krótkiej szamotaninie – zbiegł przez las i zatrzymał pomocnego kierowcę, który odwiózł go na posterunek policji.

W 1994 roku, gdy sprawa stała się głośna, Onions skontaktował się z australijską policją. Jego opis sprawcy i szczegóły zdarzenia idealnie pasowały do Ivana Milata. Onions później stanął przed sądem jako kluczowy świadek oskarżenia.

Zatrzymanie i dowody

22 maja 1994 roku zatrzymano Ivana Milata, a w wyniku przeszukań zabezpieczono m.in. przedmioty łączone z ofiarami oraz broń. W połączeniu z innymi elementami materiału dowodowego miało to stworzyć spójny obraz: sprawca nie tylko „spotykał” ofiary, ale przechowywał ślady ich obecności jak trofea.²

W domu Milata i u jego krewnych znaleziono:

• Plecaki, aparaty fotograficzne i inne przedmioty należące do ofiar
• Broń, w tym karabiny i noże, które mogły być użyte w zbrodniach
• Fotografie ofiar oraz dokumenty potwierdzające ich tożsamość

Szczególnie wymownym dowodem było znalezienie plecaka Caroline Clarke w domu brata Ivana, Richarda Milata – co wskazywało na możliwe współudział rodziny w zbrodniach lub przynajmniej ich wiedzę o przestępstwach.

Proces i wyrok

Milat nie przyznał się do winy. Został jednak skazany za siedem zabójstw oraz dodatkowe przestępstwa. Otrzymał wielokrotne kary dożywocia i dodatkowe lata pozbawienia wolności – bez możliwości zwolnienia warunkowego.²³

Proces rozpoczął się w marcu 1996 roku i trwał piętnaście tygodni. Sąd w Sydney był oblężony przez dziennikarzy z całego świata. Oskarżenie przedstawiło setki dowodów i przesłuchało ponad sto osób.

Obrońcy Milata próbowali podważyć wiarygodność świadków i sugerowali, że dowody mogły zostać sfałszowane lub zatrute. Twierdzili również, że Milat był ofiarą spisku – że to jego bracia lub inni członkowie rodziny mogli być odpowiedzialni za zbrodnie.

Jednak ława przysięgłych nie miała wątpliwości. 27 lipca 1996 roku Ivan Milat został uznany winnym wszystkich siedmiu zabójstw oraz próby porwania Paula Onionsa. Sędzia podkreślił wyjątkowe okrucieństwo zbrodni i fakt, że sprawca nie okazał żadnej skruchy.

Więzienie i epilog

Po skazaniu wielokrotnie utrzymywał, że jest niewinny, ale nie zmieniało to społecznego odbioru sprawy — dla rodzin ofiar i opinii publicznej liczyła się przede wszystkim skala zbrodni i szczegóły przemocy, które wyszły na jaw. W historii jego pobytu w więzieniu odnotowano też incydenty świadczące o dużej skłonności do agresji i eskalacji, w tym głośne samookaleczenie (odcięcie palca w 1999 roku).²

Milat spędził resztę życia w więzieniu o zaostrzonym rygorze, głównie w zakładzie w Goulburn. Kontynuował swoją grę z systemem sądowniczym, składając liczne apelacje i wnioski o rewizję wyroku – wszystkie odrzucone. W 2005 roku próbował uciec z więzienia wraz z innym więźniem, planując użycie plastikowych nożyczek i prowizorycznej drabiny – plan został udaremniony.

W 2009 roku wysłał list do Sądu Najwyższego, w którym domagał się odszkodowania za „niesłuszne uwięzienie”. Twierdził, że dowody przeciwko niemu zostały zmanipulowane, a on sam był ofiarą spisku rodzinnego. Sąd odrzucił ten wniosek jako bezzasadny.

Ivan Milat zmarł w więzieniu 27 października 2019 roku, w wieku 74 lat. Przyczyną śmierci był zaawansowany rak przełyku i żołądka. Do końca nie przyznał się do zabójstw ani nie wyraził skruchy. Jego ciało zostało skremowane, a prochy przekazane rodzinie – pod warunkiem, że pogrzeb odbędzie się bez żadnych uroczystości publicznych.

Co pozostaje niewyjaśnione?

W sprawie regularnie wraca pytanie, czy liczba ofiar mogła być wyższa. Pojawiają się hipotezy o innych zaginięciach oraz potencjalnych związkach z dodatkowymi przestępstwami, ale nie wszystkie zostały rozstrzygnięte w postępowaniach karnych.²

Niektórzy śledczy wierzą, że Milat mógł mieć wspólnika – być może jednego z braci, których znał na tyle dobrze, by móc na nich polegać w tak mrocznych przedsięwzięciach. Inni sugerują, że Milat mógł zacząć zabijać dużo wcześniej niż 1989 rok, a jego wcześniejsze ofiary mogą nigdy nie zostać odnalezione.

W 2015 roku Milat przesłał z więzienia list do swojej siostrzenicy, w którym miał sugerować, że liczba jego ofiar była znacznie wyższa niż siedem – ale nie podał żadnych szczegółów. List ten dodaje nowy wymiar do jednej z najmroczniejszych spraw w historii australijskiej kryminalistyki.

Chronologia

Źródła i przypisy