Ostrzeżenie: tekst dotyczy zabójstw pacjentów i nadużyć w opiece medycznej.
Nazwa „łowcy skór” objęła w publicznej pamięci kilka różnych rodzajów przestępstw. Był handel informacjami o zgonach, były zaniedbania wobec chorych, były też udowodnione zabójstwa. Zrozumienie sprawy wymaga oddzielenia tych wątków, ponieważ nie wszystkim oskarżonym przypisano takie same czyny.
W głównym procesie zapadło dożywocie, kara 25 lat więzienia oraz krótsze kary dla dwóch lekarzy. Sąd Apelacyjny w Łodzi utrzymał rozstrzygnięcie 9 czerwca 2008 roku. [1]
Informacja o zgonie miała cenę
U podstaw ujawnionej afery znajdowały się powiązania między częścią pracowników pogotowia a branżą pogrzebową. Wiadomość o śmierci pacjenta dawała zakładowi możliwość szybkiego dotarcia do rodziny. Za przekazywanie takich informacji płacono. [2]
W tym układzie cudza śmierć stawała się źródłem dodatkowego dochodu. To nie oznacza, że każdy przypadek przekazania informacji był jednocześnie zabójstwem. Oznacza konflikt między obowiązkiem pomocy pacjentowi a finansową korzyścią z wiadomości o jego zgonie.
Sprawę ujawniono w 2002 roku po pracy dziennikarskiej. Późniejsze postępowania obejmowały większy krąg osób niż czwórka oskarżonych w najbardziej znanym procesie. Dlatego jedna lista wyroków nie jest kompletnym wykazem wszystkich wątków afery. [2]
Pięć zabójstw w głównym postępowaniu
Andrzej Nowocień został skazany za zabójstwa czterech pacjentów i pomoc przy kolejnym. Karol Banaś odpowiadał za jedno zabójstwo oraz pomocnictwo w czynach drugiego sanitariusza. W sumie chodziło o pięć ofiar, a nie o sumę uzyskaną przez dodawanie wszystkich przypisanych obu mężczyznom form udziału. [3]
W sprawie pojawiało się pankuronium, znane pod nazwą handlową Pavulon. Sąd badał działania wobec konkretnych pacjentów, łącząc informacje o użyciu substancji z dokumentacją medyczną i pozostałymi dowodami. [1][3]
Relacje z procesu wskazują na różne rodzaje materiału: opinie biegłych, dokumenty medyczne, zeznania świadków i wyjaśnienia oskarżonych. Sąd apelacyjny uznał podstawy ustaleń pierwszej instancji za prawidłowe. [1]
Lekarze odpowiadali za inne czyny
Dwaj lekarze otrzymali kary sześciu i pięciu lat więzienia. W opisach rozstrzygnięcia wskazywano narażenie życia pacjentów, których dotyczyło postępowanie. Wobec skazanych orzeczono również zakazy wykonywania zawodu. [1][3]
Wobec sanitariuszy ustalono sprawstwo zabójstw i pomocnictwo. Wobec lekarzy wyrok dotyczył narażenia pacjentów. Zbiorcze określenie całej czwórki jako sprawców zabójstw zmieniałoby treść orzeczenia.
Także liczby dotyczące śledztwa mają różne znaczenia. Liczba badanych zgonów nie jest liczbą udowodnionych zabójstw. Postępowanie może obejmować wiele przypadków właśnie po to, aby sprawdzić, czy doszło do przestępstwa. Wyniku nie wolno zakładać z góry.
Od pierwszego wyroku do kasacji
Pierwszy wyrok głównego procesu zapadł w styczniu 2007 roku. Następnie sprawą zajął się sąd apelacyjny. Po jego decyzji z czerwca 2008 roku wyroki były prawomocne. [1]
27 października 2009 roku Sąd Najwyższy oddalił kasacje obrońców. W komunikacie opublikowanym przez Medycynę Praktyczną zaznaczono, że chodziło o kasacje dotyczące trzech skazanych, rozpoznawane po wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi. [4]
Nie był to nowy proces całej afery od początku. Kontrola kasacyjna dotyczyła zarzutów podniesionych wobec wcześniejszego postępowania. Relacje z ogłoszenia decyzji potwierdzały pozostawienie w mocy kar dożywocia i 25 lat dla sanitariuszy oraz sześciu lat dla lekarza objętego tym postępowaniem. [5]
Odpowiedzialność ma nazwiska
Rzeczpospolita przytaczała po decyzji Sądu Najwyższego wypowiedź dyrektora łódzkiej stacji ratownictwa. Zwracał uwagę na wrogość, jaka spotykała kolejnych pracowników pogotowia, w tym ludzi, którzy w okresie afery jeszcze się uczyli. [5]
To realny skutek opisywania konkretnego przestępstwa jako cechy całej grupy zawodowej. Ustalenie winy określonych osób nie pozwala przypisać jej każdemu ratownikowi, lekarzowi czy sanitariuszowi pracującemu w tym samym mieście.
Nie należy również usuwać ze sprawy pacjentów. W medialnym haśle i wyliczeniu kar łatwo ginie fakt, że rodziny czekały na pomoc dla bliskich. To w takim momencie dochodziło do zachowań opisanych później w aktach.
Co pozostaje po głośnym procesie
Sprawa pokazała, jak ważne jest rozpoznawanie interesów finansowych, które mogą wpływać na pracę instytucji. Dokumentacja wyjazdów, leczenia i kontaktów z firmami pogrzebowymi pozwalała stawiać pytania wykraczające poza pojedynczą interwencję.
W głównym procesie dowody wystarczyły do przypisania pięciu zabójstw oraz innych czynów wobec pacjentów. Pozostałe wątki afery miały własny przebieg i nie można dopisywać ich do tej liczby.
Dożywocie dla Nowocienia, 25 lat dla Banasia i kary dla dwóch lekarzy zamknęły główny proces. Poza aktami pozostały rodziny pacjentów i utracone zaufanie do pogotowia, które opisywali później jego pracownicy. [5]
Źródła
- Wprost: prawomocne rozstrzygnięcie sądu apelacyjnego, 9 czerwca 2008.
- Onet: dekada od ujawnienia afery i jej odrębne wątki.
- Onet: przebieg postępowania i rozróżnienie przypisanych czynów.
- Medycyna Praktyczna: rozpoznanie kasacji, 28 października 2009.
- Rzeczpospolita: oddalenie kasacji i reakcje po orzeczeniu.
Najczęstsze pytania
Czy wszystkich oskarżonych skazano za zabójstwo?
Nie. Dwaj sanitariusze odpowiadali za zabójstwa i pomocnictwo, natomiast lekarze zostali skazani za narażenie pacjentów. Tych rozstrzygnięć nie należy utożsamiać.
Jakie kary otrzymali sanitariusze?
Andrzej Nowocień został skazany na dożywocie, a Karol Banaś na 25 lat więzienia.
Kiedy wyroki stały się prawomocne?
Sąd Apelacyjny w Łodzi utrzymał je 9 czerwca 2008 roku. W październiku 2009 roku Sąd Najwyższy oddalił wniesione kasacje.