“I like killing people because it is so much fun…” (Lubię zabijać ludzi, bo to świetna zabawa) – tak zaczynał się jeden z zaszyfrowanych listów wysłanych do redakcji gazety w San Francisco w 1969 roku. Autorem był człowiek, który sam nadał sobie pseudonim Zodiak. Przez niespełna rok aktywnej działalności zabił co najmniej 5 osób (choć przypisywał sobie 37), ranił 2, a przy okazji stał się najsłynniejszym niewykrytym seryjnym mordercą w historii USA.
Jego cień do dziś kładzie się na popkulturze i umysłach detektywów-amatorów.
Chronologia Terroru
Zodiak nie działał w próżni. Był produktem ery kontrkultury, wolnej miłości, ale i rosnącej przemocy. Działał w Północnej Kalifornii (Bay Area), w regionie kojarzonym z hippisami, rewolucją obyczajową i ruchem na rzecz pokoju. Kontrast między tym obrazem a brutalnymi morderstwami był szokujący.
-
Lake Herman Road (20 grudnia 1968): Pierwszy potwierdzony atak. David Faraday (17 lat) i Betty Lou Jensen (16 lat) zostali zastrzeleni w samochodzie na odludziu. Policja nie miała żadnych świadków ani motywu. Wyglądało to na przypadkową egzekucję. Para była na pierwszej randce – zostali zaatakowani, gdy siedzieli w zaparkowanym aucie.
-
Blue Rock Springs (4 lipca 1969): Darlene Ferrin i Michael Mageau zostali zaatakowani w podobnych okolicznościach. Sprawca podszedł do auta z latarką, oślepił ich i otworzył ogień. Mageau przeżył (choć został postrzelony w twarz, szyję i klatkę piersiową). To on podał pierwszy opis sprawcy: krępy, biały mężczyzna o ciemnych włosach, w okularach, ubrany w mundurową koszulę. Zaledwie godzinę po ataku Zodiak zadzwonił na policję z budki telefonicznej, mówiąc spokojnym głosem: “Chcę zgłosić podwójne morderstwo… Ja to zrobiłem”.
-
Jezioro Berryessa (27 września 1969): Najbardziej brawurowy i teatralny atak. Cecelia Shepard i Bryan Hartnell piknikowali nad jeziorem. Z krzaków wyłonił się mężczyzna ubrany w czarny kaptur katowski, na którym namalowany był biały symbol przekreślonego koła (celownik – symbol Zodiaka). Miał pistolet i nóż. Zmusił kobietę, by związała mężczyznę, a potem sam związał ją. Następnie dźgał ich nożem. Bryan przeżył (udawał martwego), Cecelia zmarła w szpitalu.
Na drzwiach ich samochodu Zodiak napisał czarnym markerem daty wszystkich swoich ataków.
- Presidio Heights (11 października 1969): Zodiak zmienił modus operandi. Wsiadł do taksówki Paula Stine’a w San Francisco, a następnie zastrzelił go strzałem w głowę. Świadkowie (dzieci z okna naprzeciwko) widzieli, jak wyciera taksówkę i odchodzi. Policja była na miejscu w minutę, ale przez błąd dyspozytora szukali czarnoskórego mężczyzny. Prawdziwy Zodiak (biały) minął patrol policji, który go nie zatrzymał. To była jedyna szansa na jego złapanie.
”This is the Zodiac speaking…”
To, co uczyniło Zodiaka “gwiazdą”, to jego kampania medialna. Wysyłał listy do “San Francisco Chronicle”, “Vallejo Times-Herald” i “San Francisco Examiner”. Każdy list zaczynał się od słów: “This is the Zodiac speaking” (Tu mówi Zodiak).
W kopertach, oprócz żądań publikacji, znajdowały się:
- Fragmenty koszuli umazanej krwią taksówkarza Paula Stine’a (dowód, że to on był zabójcą).
- Kryptogramy. Zodiak twierdził, że w szyfrach ukryta jest jego tożsamość.
Najsłynniejszy szyfr, Z408 (408 znaków), został rozwiązany przez małżeństwo nauczycieli – Donalda i Bettye Harden – w tydzień. Nie zawierał nazwiska, lecz bełkotliwy manifest o zbieraniu niewolników do życia pozagrobowego. Zodiak był zachwycony, że ktoś złamał jego kod, ale rozczarowany brakiem rozgłosu.
Drugi szyfr, Z340, pozostawał nierozwiązany przez 51 lat! Dopiero w grudniu 2020 roku międzynarodowy zespół kryptologów (z USA, Belgii i Australii) złamał kod. Treść brzmiała: “Mam nadzieję, że dobrze się bawicie próbując mnie złapać… Nie boję się komory gazowej, bo wyśle mnie ona do raju szybciej, bo mam teraz dość niewolników pracujących dla mnie”.
Groźby i Szkoła
Zodiak rozumiał psychologię strachu. W jednym z listów zagroził, że wysadzi w powietrze autobus szkolny. Napisał: “Wystarczy przestrzelić przednią oponę, a potem wystrzelać dzieciaki, jak będą wybiegać”. Ta groźba sparaliżowała Kalifornię. Autobusy jeździły z uzbrojoną eskortą, nad trasami latały policyjne śmigłowce, rodzice masowo zabierali dzieci ze szkół.
Zodiak nigdy nie spełnił tej groźby, ale osiągnął cel – wszyscy się go bali. W innym liście groził, że zacznie strzelać do ludzi z wierzchołka litery “Z” – symbolu, który wyrywał na szybach samochodów ofiar. Ta gra z policją i społeczeństwem była dla niego równie ważna jak same morderstwa.
Podejrzani: Arthur Leigh Allen
Przez lata policja przesłuchała ponad 2500 podejrzanych. Jednak jedno nazwisko powraca wciąż: Arthur Leigh Allen.
Allen, skazany pedofil, pasował do profilu idealnie:
- Był w okolicy w czasie morderstw.
- Nosił zegarek marki “Zodiac” (z symbolem celownika na tarczy).
- Posiadał buty wojskowe Wing Walker (takie same ślady znaleziono nad jeziorem Berryessa).
- Jego znajomy zeznał, że Allen powiedział mu kiedyś, iż chciałby zabijać ludzi i nazywać się “Zodiak”.
- Podczas przeszukania jego przyczepy znaleziono broń i materiały wybuchowe.
- Mieszkał w Vallejo, blisko pierwszych miejsc zbrodni.
- Miał dostęp do maszyny do pisania tego samego modelu, którym pisane były listy Zodiaka.
Mimo tych poszlak, nigdy nie postawiono mu zarzutów. Dlaczego? Odciski palców z listów Zodiaka nie pasowały do Allena. Badania pisma ręcznego były niejednoznaczne (choć Allen był oburęczny). Testy DNA przeprowadzone w XXI wieku (na ślinie ze znaczka pocztowego) również nie dały 100% dopasowania, choć próbka była bardzo zanieczyszczona. Allen zmarł na zawał serca w 1992 roku, tuż przed planowanym kolejnym przesłuchaniem.
Profil Psychologiczny Zodiaka
Eksperci od profilowania kryminalnego opisują Zodiaka jako osobę o wysokim ilorazie inteligencji, prawdopodobnie wykształconej, z zainteresowaniami kryptografią i symboliką. Jego potrzeba komunikacji z mediami sugeruje narcystyczne cechy osobowości – pragnął sławy i uznania, nawet jeśli musiał pozostać anonimowy.
Niektórzy psychiatrzy sugerują, że Zodiak cierpiał na zaburzenia schizoidalne lub był socjopatą o wysokim funkcjonowaniu. Jego umiejętność planowania, kontrolowania sytuacji i unikania złapania przez dekady wskazuje na wyjątkową dyscyplinę i zimną krew.
Inne Teorie i Kultura
Lista podejrzanych jest długa: Richard Gaikowski (dziennikarz), Lawrence Kane, a nawet Earl Van Best Jr. (ojciec autora książki, który twierdzi, że to on był Zodiakiem). W 2021 roku grupa “The Case Breakers” ogłosiła, że Zodiakiem był Gary Francis Poste, ale FBI i policja odrzuciły te rewelacje jako oparte na słabych dowodach.
Sprawa Zodiaka stała się mitem założycielskim nowoczesnego true crime. Zainspirowała postać Scorpio w filmie “Brudny Harry” (gdzie Clint Eastwood zabija mordercę – symboliczne zadośćuczynienie, którego zabrakło w rzeczywistości). W 2007 roku David Fincher nakręcił film “Zodiak”, który z dokumentalną precyzją odtwarza śledztwo i obsesję rysownika Roberta Graysmitha, który poświęcił życie na szukanie mordercy.
Dlaczego Sprawa Pozostaje Nierozwiązana?
Brak dopasowania DNA, odcisków palców i niejednoznaczne badania pisma ręcznego sprawiły, że nigdy nie udało się postawić zarzutów żadnemu podejrzanemu. Śledztwo było też utrudnione przez brak współpracy między różnymi departamentami policji – Vallejo, Napa, San Francisco prowadziły własne śledztwa nie dzieląc się wszystkimi informacjami.
W 2018 roku do sprawy powrócono dzięki zaawansowanym metodom genealogii genetycznej (takim jak w sprawie Golden State Killer), ale do tej pory nie ogłoszono żadnych przełomowych odkryć.
Zodiak prawdopodobnie już nie żyje. Ale jego cień, symbol przekreślonego koła i zdanie “This is the Zodiac speaking…” wciąż budzą grozę. To przypomnienie, że w świecie pełnym kamer i technologii, czyste zło wciąż może pozostać anonimowe.
