Golden State Killer: Mroczny Sekret Byłego Policjanta i Rewolucja DNA

⚠️ Ostrzeżenie: Artykuł zawiera opisy gwałtów, morderstw i przemocy. Materiał przeznaczony wyłącznie dla osób pełnoletnich.

Przez ponad 40 lat był nieuchwytnym cieniem. Znano go pod wieloma imionami: Visalia Ransacker (Włamywacz z Visalii), East Area Rapist (Gwałciciel ze Wschodniego Obszaru), Original Night Stalker (Nocny Łowca). Policja w różnych hrabstwach Kalifornii nie wiedziała, że szuka tego samego człowieka – technologia lat 70. i 80. nie pozwalała połączyć spraw. Dopiero w XXI wieku, dzięki analizie DNA, ustalono, że za wszystkimi tymi pseudonimami kryje się ten sam sprawca.

A w 2018 roku świat poznał jego prawdziwe nazwisko: Joseph James DeAngelo.

To historia o tym, jak nowoczesna technologia dopadła potwora z przeszłości i zrewolucjonizowała kryminalistykę. Historia, która zilustrował, że zbrodnie – nawet sprzed pół wieku – mogą zostać rozwiązane, gdy nauka dogoni zbrodniarza.

Joseph James DeAngelo: Człowiek Za Maską

Wczesne Życie

Joseph James DeAngelo Jr. urodził się 8 listopada 1945 roku w Bath, Nowy Jork. Jego dzieciństwo było naznaczone traumą – podobno jako dziecko był świadkiem gwałtu na swojej młodszej siostrze przez dwóch lotników z pobliskiej bazy wojskowej. Ten incydent, według niektórych kryminologów, mógł ukształtować jego późniejszą patologię i obsesję na punkcie seksualnej dominacji.

Rodzina przeprowadzała się wielokrotnie (Nowy Jork, Niemcy, Korea, Kalifornia), co było typowe dla rodzin wojskowych – ojciec DeAngelo służył w US Army. Joseph dorastał jako cichy, wycofany chłopiec.

W latach 60. sam dołączył do US Navy, służąc w Wietnamie. Po zakończeniu służby osiedlił się w Kalifornii, gdzie rozpoczął karierę, która miała dać mu idealną przykrywkę dla jego zbrodniczej działalności: został policjantem.

Policjant-Przestępca

DeAngelo pracował jako oficer policji w dwóch departamentach:

Exeter Police Department (1973-1976) – małe miasteczko w hrabstwie Tulare
Auburn Police Department (1976-1979) – miasteczko w hrabstwie Placer

Jako policjant miał dostęp do informacji o procedurach śledczych, lokalizacji patroli, zachowaniach ofiar i sposobach unikania wykrycia. Wiedział, jak nie zostawiać odcisków palców. Wiedział, kiedy policja przyciska, a kiedy odpuszcza. Wiedział, gdzie są martwe punkty w systemie.

Ironia? Podczas gdy w nocy terroryzował mieszkańców Kalifornii jako „East Area Rapist”, w dzień nosił mundur i odznakę, udając obrońcę prawa.

Kariera policyjna DeAngelo zakończyła się haniebnie w 1979 roku – został przyłapany na kradzieży młotka i środka odstraszającego psy ze sklepu. Za tę drobną kradzież został wyrzucony ze służby. Nikt nie podejrzewał, że drobny złodziejaszek w mundurze jest w rzeczywistości najgroźniejszym seryjnym gwałcicielem w historii stanu.

Fazy Działalności: Od Włamań do Morderstw

Faza 1: Visalia Ransacker (1974-1976)

Pierwsza znana faza działalności DeAngelo rozegrała się w małym miasteczku Visalia w środkowej Kalifornii. Jako „Visalia Ransacker” (Włamywacz z Visalii) włamywał się do ponad 100 domów. Jego zachowanie było dziwaczne – nie kradł cennych przedmiotów. Zamiast tego:

Kradł drobne pamiątki – monety, biżuterię o niskiej wartości, damską bieliznę
Niszczył mienie – cięł ubrania, wylewał mleko, dewastował pokoje
Zostawiał „ślady” – często przearanżowywał przedmioty, jakby chciał pokazać, że tu był
Podglądał – włamywał się, gdy właściciele spali, stojąc nad ich łóżkami

Był to klasyczny „peeping Tom” eskalujący do włamań – profil, który kryminolodzy znają doskonale jako prekursor poważniejszych przestępstw.

W grudniu 1975 roku Ransacker próbował porwać młodą dziewczynę, Elizabeth Hupp, z jej własnego domu. Jej ojciec, Claude Snelling, stanął w obronie córki i został zastrzelony przez włamywacza. To było pierwsze morderstwo przypisywane DeAngelo.

Faza 2: East Area Rapist (1976-1979)

Od 1976 roku DeAngelo przeniósł działalność do okolic Sacramento – stolicy Kalifornii – i dramatycznie eskalował. Jako East Area Rapist (EAR) stał się postrachem przedmieść.

Modus Operandi – Metodyczny Koszmar

DeAngelo nie był chaotycznym przestępcą. Był metodyczny, zorganizowany i skrupulatny. Jego sposób działania obejmował:

1. Rekonesans (tygodnie przed atakiem)

Obserwował domy przez tygodnie, ucząc się rozkładu pomieszczeń i nawyków mieszkańców
Włamywał się wcześniej, gdy nikogo nie było, by odblokowywać zamki i okna
Sprawdzał, czy w domu jest broń (i ją usuwał)
Odcinał linie telefoniczne przed atakiem

2. Atak (zwykle między 2:00 a 5:00)

Wchodził przez odblokowane wcześniej okno lub drzwi
Budził ofiary, świecąc latarką w twarz
Miał pistolet i nóż – nigdy nie wahał się grozić

3. Kontrola (kluczowa dla niego)

Związywał pary specjalnie przygotowanymi sznurkami (które przynosił ze sobą)
Na plecach mężczyzny układał stos talerzy lub kubków
Mówił: „Jeśli usłyszę dźwięk tłuczonej porcelany, zabiję was wszystkich”
Mężczyzna leżał sparaliżowany, wiedząc, że każdy ruch może kosztować życie jego i żony

4. Gwałt (wielokrotny)

Gwałcił kobiety wielokrotnie, czasem przez wiele godzin
Robił przerwy – chodził po domu, pił piwo z lodówki, jadł jedzenie
Wracał do ofiary po kolejną „rundę”

5. Wyjście

Kradł drobne pamiątki (identyfikatory, biżuterię)
Groził, że „patrzy” i wróci, jeśli zawiadomią policję
Znikał tak cicho, jak przyszedł

**Liczby z tego okresu są przerażające: **

Ponad 50 gwałtów w okolicach Sacramento i East Bay
Setki włamań (wiele niepowiązanych z gwałtami)
Liczba ofiar wtórnych (mężowie zmuszeni do słuchania) – nieznana, ale znacząca

Faza 3: Original Night Stalker (1979-1986)

Od 1979 roku – po wyrzuceniu z policji – DeAngelo przeniósł się na południe, do hrabstw Ventura, Santa Barbara i Orange. Zmienił też modus operandi: zaczął zabijać.

W tej fazie znany był jako Original Night Stalker (ONS) – nazwę tę stworzono, by odróżnić go od Richarda Ramireza, który kilka lat później terroryzował Los Angeles jako „Night Stalker”.

Zabójstwa były brutalne:

Lyman i Charlene Smith (Ventura, 1980) – zatłuczeni drewnianą pałką
Patrica i Keith Harrington (Dana Point, 1980) – zamordowani w sypialni
Manuela Witthuhn (Irvine, 1981) – uduszona i zgwałcona
Cheri Domingo i Gregory Sanchez (Goleta, 1981) – zastrzeleni i pobici
Janelle Cruz (Irvine, 1986) – ostatnia potwierdzona ofiara, 18-latka

Rok	Lokalizacja	Ofiary	Metoda
1980	Ventura	Lyman i Charlene Smith	Zatłuczeni
1980	Dana Point	Keith i Patricia Harrington	Zamordowani
1981	Irvine	Manuela Witthuhn	Uduszona
1981	Goleta	Cheri Domingo, Gregory Sanchez	Zastrzeleni/pobici
1986	Irvine	Janelle Cruz	Zamordowana

Po 1986 roku ataki ustały. DeAngelo, wtedy 40-letni, zniknął. Przez następne 32 lata prowadził pozornie normalne życie – ożenił się, miał troje dzieci, pracował jako mechanik w supermarkecie Save Mart. Sąsiedzi wspominali go jako „dziwnego, ale nieszkodliwego staruszka”.

40 Lat Ciemności: Zimne Akta

Dlaczego Go Nie Złapano?

Przez dekady DeAngelo unikał sprawiedliwości z kilku powodów:

Fragmentacja jurysdykcji – Kalifornia ma dziesiątki niezależnych departamentów policji i biur szeryfa. Przestępstwa w różnych hrabstwach nie były łączone.
Brak technologii DNA – W latach 70. i 80. profilowanie genetyczne nie istniało. Zebrane próbki (sperma, krew, włosy) leżały w lodówkach, czekając na technologię, która je odczyta.
Profesjonalizm sprawcy – Jako były policjant, DeAngelo wiedział, jak unikać błędów. Nosił rękawiczki, maskę, używał różnych narzędzi.
Przerwał działalność – Po 1986 roku po prostu przestał. Nie było nowych dowodów.

Próby Połączenia Spraw

Dopiero w 2001 roku, dzięki analizie DNA, udało się połączyć sprawy „East Area Rapist” z „Original Night Stalker” – okazało się, że to ten sam człowiek. Nadano mu nowe, zbiorcze przezwisko: Golden State Killer (GSK).

Ale profil DNA w bazie CODIS (Combined DNA Index System) nic nie dał – DeAngelo nigdy nie był aresztowany za przestępstwo seksualne ani morderstwo, więc jego DNA nie było w systemie.

Przełom: Genealogia Genetyczna

Michelle McNamara i Książka

W 2013 roku dziennikarka śledcza Michelle McNamara – żona komika Pattona Oswalta – zaczęła obsesyjnie badać sprawę Golden State Killera. To ona spopularyzowała tę nazwę w swoim blogu „True Crime Diary”.

Niestety, Michelle zmarła nagle w kwietniu 2016 roku, nie dokończywszy książki. Jej mąż i współpracownicy dokończyli dzieło, publikując w 2018 roku „I’ll Be Gone in the Dark” – bestseller, który zwrócił ogólnokrajową uwagę na sprawę.

Paul Holes i GEDmatch

Prawdziwym bohaterem przełomu był jednak Paul Holes – śledczy z biura szeryfa hrabstwa Contra Costa, który poświęcił ostatnie lata kariery sprawie GSK.

W 2017 roku Holes wpadł na rewolucyjny pomysł: wykorzystać publiczne bazy genealogiczne. Strony takie jak GEDmatch. com pozwalają zwykłym ludziom wgrywać swoje profile DNA, by szukać kuzynów i budować drzewa genealogiczne. Były to bazy prywatne, nie policyjne – co budziło kontrowersje prawne i etyczne.

Holes, we współpracy z genealog Barbarą Rae-Venter, wgrał profil DNA Golden State Killera do GEDmatch jako „fikcyjną osobę”. System znalazł dalekich kuzynów – trzeciego i czwartego stopnia.

To był dopiero początek. Zespół musiał:

Zbudować gigantyczne drzewo genealogiczne, cofając się do prapradziadków z XIX wieku
Zidentyfikować wszystkie gałęzie potomków
Wyeliminować kobiety i osoby nieżyjące
Zawęzić listę do mężczyzn pasujących profilem (wiek 60-75 lat, mieszkających w Kalifornii)

Trop prowadził do kilku kandydatów. Jednym z nich był Joseph James DeAngelo – 72-letni emeryt, były policjant, mieszkający w Citrus Heights pod Sacramento.

Zatrzymanie: „Właśnie Upiekłem Pieczeń”

Potwierdzenie DNA

Śledczy zaczęli obserwować DeAngelo. Potrzebowali próbki jego DNA, by potwierdzić – lub wykluczyć – podejrzenia. Nie mogli go aresztować bez przyczyny.

Pobrali DNA dyskretnie:

Z klamki drzwi jego samochodu
Z chusteczki wyrzuconej do kosza przy sklepie
Z kubka po kawie

Wynik był jednoznaczny: 100% zgodności z profilem Golden State Killera.

Aresztowanie – 24 Kwietnia 2018

24 kwietnia 2018 roku, o zmierzchu, przed domem DeAngelo w Citrus Heights zatrzymał się radiowóz szeryfa. Gdy 72-letni staruszek wyszedł na werandę, funkcjonariusze zakuli go w kajdanki.

Według relacji, DeAngelo był zaskoczony i zdezorientowany. Powiedział cicho: „Właśnie upiekłem pieczeń” („I was going to roast the roast”). Kryminolodzy interpretują to jako wyraz szoku – człowiek, który przez 40 lat żył jako „normalny obywatel”, nagle zostaje skonfrontowany ze swoją przeszłością.

Inni twierdzą, że mógł też powiedzieć: „I was about to rotate the roast” (obracać pieczeń) – tak czy inaczej, te banalne słowa stały się ikonicznym symbolem końca wieloletniej ucieczki.

Proces i Wyrok

Przyznanie Się Do Winy

Proces Golden State Killera był opóźniany przez pandemię COVID-19. W czerwcu 2020 roku Joseph DeAngelo stanął przed sądem w Sacramento.

Przez całe postępowanie udawał schorowanego staruszka – poruszał się na wózku inwalidzkim, miał trudności z mówieniem, wyglądał na zdezorientowanego. Strażnicy więzienni twierdzili jednak, że w celi „cudownie wracał do zdrowia” – chodził normalnie, ćwiczył, nie wykazywał żadnych oznak demencji.

W ramach ugody (by uniknąć kary śmierci) DeAngelo przyznał się do:

13 morderstw (pierwszego i drugiego stopnia)
13 porwań
Dziesiątek napaści seksualnych (wiele już przedawnionych)

Zeznania Ofiar

Podczas procesu dziesiątki ofiar (lub ich rodzin) wygłosiło zeznania o wpływie zbrodni na ich życie. Niektóre z nich:

„Przez 40 lat nie mogłam spać z zamkniętymi oczami. Każdej nocy sprawdzam zamki pięć razy.” – ofiara gwałtu z 1977

„Zabił moich rodziców. Miałem 10 lat. Przez resztę życia śniłem o twarzy w latarce.” – syn ofiar z 1980

„Chcę, żeby wiedział, że przeżyliśmy. Że się nie poddaliśmy.” – inna ofiara

Wyrok

29 sierpnia 2020 roku sędzia ogłosił wyrok: wielokrotne dożywocie bez możliwości zwolnienia warunkowego. DeAngelo, mający wtedy 74 lata, spędzi resztę życia w więzieniu stanowym.

Podczas ogłaszania wyroku DeAngelo wstał z wózka inwalidzkiego (co samo w sobie było wymowne) i powiedział krótko: „Przepraszam wszystkim, którym zrobiłem krzywdę” („I’m truly sorry to everyone I’ve hurt”).

Nikt mu nie uwierzył.

Dziedzictwo: Rewolucja w Kryminalistyce

„Ramirez Kryminalistyki Genetycznej”

Sprawa Golden State Killera jest nazywana „Big Bang” nowoczesnej kryminalistyki genetycznej. Po schwytaniu DeAngelo metoda genealogii investigacyjnej (IGG – Investigative Genetic Genealogy) eksplodowała. W ciągu kolejnych lat rozwiązano dziesiątki zimnych spraw:

April Tinsley (1988) – 8-latka zamordowana w Indianie, sprawca zidentyfikowany w 2018
Christy Mirack (1992) – nauczycielka z Pensylwanii, sprawca DJ Raymond Rowe
Bear Brook murders – niezidentyfikowane ofiary z lat 80., nazwiska ustalono dzięki GEDmatch

Kontrowersje Etyczne

Metoda budzi jednak kontrowersje:

Prywatność – Czy policja powinna mieć dostęp do prywatnych baz DNA?
Zgoda – Ludzie wgrywający DNA szukają krewnych, nie chcą pomagać w śledztwach
Fałszywe oskarżenia – Co jeśli metoda wskaze niewłaściwą osobę?

Po sprawie GSK, GEDmatch zmienił regulamin – teraz użytkownicy muszą aktywnie wyrazić zgodę na użycie ich danych w śledztwach.

Portret Potwora

Kim Był Joseph DeAngelo?

DeAngelo nie pasuje do stereotypowego obrazu „szaleńca”. Był:

Inteligentny – ukończył studia kryminologia (!), pracował jako policjant
Zorganizowany – planował ataki tygodniami
Kontrolujący – chorobliwie dbał o dominację nad ofiarami
Prowadzący podwójne życie – żona i dzieci nie miały pojęcia

Psychologowie klasyfikują go jako zorganizowanego seryjnego przestępcę seksualnego z cechami psychopatii.

Dlaczego Przestał?

Nikt nie wie, dlaczego DeAngelo zakończył działalność w 1986 roku. Teorie:

Strach przed DNA – w połowie lat 80. pojawiły się pierwsze doniesienia o profilowaniu genetycznym
Zmiana życiowa – wiek, obowiązki rodzinne, utrata „głodu”
Bliskie spotkanie z policją – może prawie został złapany i się przestraszył
Zaspokojenie – osiągnął swój cel (cokolwiek to było)

Prawdy prawdopodobnie się nie dowiemy. DeAngelo odmówił współpracy ze śledczymi i psychologami.

Dla Ofiar: Sprawiedliwość Po 40 Latach

Sprawa Golden State Killera jest jednocześnie historią tragedii i triumfu. Tragedii – bo dziesiątki kobiet zostało zgwałconych, bo 13 osób zostało zamordowanych, bo tysiące rodzin żyło w strachu. Triumfu – bo nawet po 40 latach sprawiedliwość jest możliwa.

Dla ofiar i ich rodzin aresztowanie DeAngelo było momentem katharsis. Jane Carson-Sandler, zgwałcona w 1976 roku, powiedziała: „Przez 42 lata czekałam na ten dzień. Teraz mogę w końcu spać spokojnie.”

Źródła

Michelle McNamara, I’ll Be Gone in the Dark (2018).
Materiały procesowe i konferencje prasowe prokuratury Sacramento (2018-2020).
Raporty FBI dotyczące sprawy „Golden State Killer”.
Dokumentacja biura szeryfa hrabstwa Contra Costa.
„The Case of the Golden State Killer” – serial dokumentalny HBO (2020).
Wywiady z Paulem Holes’em i Barbarą Rae-Venter.